Joods & christelijk platform
voor reflectie 
op de actualiteit

Verwarring in christelijk Nederland

Naar aanleiding van de synodevergadering van de PKN deze maand (nov. 2023) kwamen her en der de tongen wederom los over de verhouding kerk-Israël.
Aanleiding misschien nu ook de huidige oorlog in het M.O.
Gelukkig is er van de PKN nu een oproep gekomen voor bestrijding van antisemitisme, dat weer hoog oplaait. Het werd tijd…
We willen hier, met de bedoeling om de verwarring terug te dringen, wat feiten op een rij zetten en even het spoor terug volgen. Ook voor buitenstaanders hopelijk bruikbaar in hun meningsvorming.

In de eerste eeuw van de christelijke jaartelling waren er al veel christelijke gemeenschappen ontstaan, vooral in het M.O. en rond de Middellandse Zee.
Alle christelijke gemeenschappen geloofden dat Jezus de redder is van de wereld en bij elkaar opgeteld noemen we die gemeenschappen: de christelijke kerk, kortweg de kerk.
Veel heidenen oftewel niet-Joden sloten zich aan, op het getuigenis van de leerlingen van Jezus, wiens geboortedag onze jaartelling heeft bepaald. Hij had ze de grens van Israël over gestuurd om overal te gaan verhalen wat ze met hem hadden beleefd.

In de kerk van Rome ging het mis. Die Italianen die zich van hun vele afgoden hadden bekeerd tot de ene God van Israël, begonnen in de kerk neer te kijken op hun Joodse medegelovigen omdat het Joodse volk als zodanig Jezus niet had gezien als de messias (de gezalfde koning van Israël). Voor wie het niet weet:  in het NT (tweede deel van de kerkbijbel), vind je het verhaal van die zalving met nardusolie, door een vrouw over wie ook Bach zulk prachtige muziek heeft geschreven, over “was sie getan hat”. Jezus zelf gaf bij die gelegenheid aan dat over haar in alle tijden zou worden gesproken.
In de Bijbel is een brief bewaard gebleven van de Joodse wetgeleerde Paulus. In zijn brief “aan de Romeinen” waarschuwt hij terecht tegen deze christelijke hoogmoed: “wees niet hoogmoedig maar vrees”.
Door de bank genomen heeft men in de kerk niet naar deze waarschuwing geluisterd. Wat de kerk de Joden heeft aangedaan moge duidelijk zijn in twee woorden: Inquisitie en Kruistochten.
En daarna? Na de Middeleeuwen?
Het ging beter, maar onderhuids kwam toch die christelijke hoogmoed steeds weer naar boven.

Neem Luther, die in de zestiende eeuw op zijn beurt het wel eens beter zou doen en de Joden wel dacht te kunnen overtuigen van het christelijk gelijk. Toen het hem niet lukte veranderde hij in een notoire antisemiet, die nog op zijn sterfbed zijn lichamelijke pijnen verweet aan de Joden. Bekend is zijn boekje Von den Juden und ihren Lügen. Daarmee beweert hij eigenlijk dat het geloof van de Joden in de synagoge geveinsd moet zijn.
Voltaire in de 18e eeuw leek voor de Joden een verademing, maar met zijn vileine spot sabelde hij wel alle nationale aspiraties van de Joden neer: zij waren natuurlijk geen volk maar een geloofsgemeenschap. Vrijheid van religie  en als staatsburgers was het dus, wat Voltaire de Joden gunde. Als dat geen antisemitisme is…
Een volksgemeenschap is niet hetzelfde als een geloofsgemeenschap – dat snapt toch iedereen? Hoe zou je de insteek van Voltaire kunnen benoemen? Ik denk aan: literair-psychologische genocide-poging; uiterst geraffineerd is het in elk geval.
Uiteindelijk en met onwenselijk grote stappen komen we in de twintigste eeuw bij W.O. II en de Shoah. Verzet in de oorlog werd vooral gevonden bij communisten en in gereformeerde kringen.
Daarna kwam langzaam kerkelijke bezinning op gang. We gaan met dezelfde grote stappen verder om door de bomen toch het bos te blijven zien.
In november 2020 kwam uiteindelijk een kerkelijke schuldbelijdenis, die echter niet ver genoeg in de kerkgeschiedenis terugging, niet de echte ontsporing benoemde. De echte ontsporing is veroorzaakt doordat Jezus theologisch werd losgemaakt van zijn volk. In de tweede eeuw was nog wel de ketterij van Marcion afgewezen. Er zijn zelfs afbeeldingen geweest van een blonde Jezus met blauwe ogen. Dat was weliswaar geen kerkelijke afbeelding, maar het maakt zichtbaar waartoe de theologische ontjoodsing van Jezus mensen kan brengen.
Tot slot: een vrouw in de RKK hoorde voor het eerst dat Jezus een Jood was. Haar mond viel open en ze was even stil. En toen: “maar zijn moeder was katholiek = dat weet ik zeker!”

Trudie van der Spek - Begemann

 

Deel dit bericht:

cross