Joods & christelijk platform
voor reflectie 
op de actualiteit

Ego of alter ego - of: wat is normaal?

 

Trudie van der Spek - Begemann | eindredacteur

 

Het lijkt erop dat er voor het menselijk ego maar twee manieren bestaan om tegen de werkelijkheid aan te kijken. We willen alles en iedereen om ons heen zoveel mogelijk nivelleren, egaliseren, oftewel aan onszelf aanpassen, zodat we het overzicht behouden, niet verloren raken, erbij horen en kortom niet wegzakken in de grond. Want dat laatste is tenslotte toch het einde van ons biotisch bestaan: de uitvaart. Meestal gaat daaraan een eenzaam sociaal afsterven vooraf, en we doen bijna alles om dat zo lang mogelijk te voorkomen.

Een andere manier van kijken naar de wereld is ons niet aangeboren. Die ontstaat pas als ons oorspronkelijke ego verandert in een ander ego, een alter ego. Het is de filosoof Levinas geweest die de verstoring van onze ego-gang (zeg ik nu maar; hij zou zeggen: de verstoring van le même, het zelf) heeft beschreven als veroorzaakt door het gelaat van de ander. Dat doet een appèl op ons. Maar zolang we geliefd kind zijn van ouders, zolang we verkeren onder jeugdvrienden, en als daarna de geliefde onze levenspartner wordt, zijn en blijven we doorgaans dat ego van toen in de wieg, en alles kan alleen maar onze groei bevorderen, ons ego versterken, denken we. We verwerven, we jagen na, en onze focus wordt op die manier steeds breder. Met kennis, vriendenkring, een vrouw, een man, kinderen, bezit, een plek.

hedonisme

Dit ego heeft z’n eigen wereld gesticht en tracht die te beheren en eventueel nog verder uit te breiden. Het betoog van Levinas is niet een beschrijving van chronologie maar van de schok die verandert. Die schok is niet tijdgebonden, kan vroeger of later plaatsvinden, niet voorspelbaar en ik vraag me af of dat appèl niet ook genegeerd kan worden, zodat ons zelf onaangeraakt en onverstoord blijft. Het hedonisme is het geestelijk klimaat waarin dat ego wordt aangemoedigd vooral alles na te streven wat het zelf maar prettig vindt. Dat maakt gelukkig. - Wie zegt dat eigenlijk? Zijn er niet juist veel voorbeelden bekend van het tegendeel? Afschrikwekkende voorbeelden ook? Wie te veel gegeten of gedronken heeft krijgt daarvan een klein voorpoefje.

slang

Het antwoord op de vraag naar de auteur van het hedonisme is mondiaal bekend. Het wordt gegeven in het verhaal van Adam en Eva en de slang. Dat gladde kronkeldier met de gespleten tong. Ik heb me wel eens afgevraagd waarom de slang een gespleten tong heeft en waarom hij glad is en kronkelt. Ik meen het te begrijpen: die gespleten tong zou kunnen betekenen dat hij dubbelzinnige taal spreekt. ‘Je hart volgen’ bij voorbeeld, kan heel goed zijn. Opa’s en oma’s willen hun kleinkinderen weer zien en knuffelen; hun hart volgen zodra dat weer kan. Misschien had je bedenkingen om die bedelaar iets te geven, want ja… je weet niet of hij niet… En dan geef je maar niets. Of toch maar wel, want… je mocht ‘t eens mis hebben met je bedenkingen! In welk geval volg je nu je hart?

Als je de slang doorkrijgt, in de gaten hebt, wil je hem wel grijpen om hem van je af te smijten, maar hij glipt al weg voor je hem te pakken hebt. Hij is namelijk zo glad als een aal, zodat je hem toch niet kunt vasthouden. En ook al heb je hem na een geslaagde confrontatie weg zien schuifelen, wees op je hoede, hij komt weer terug, op een moment dat je het niet meteen door hebt.  Kenners zeggen: je moet hem achter z’n kop grijpen. Anders bijt hij je in de hiel, zodat je niet meer kunt lopen, laat staan standhouden na zijn giftige beet.

seksuele moraal

Grote wereldrijken – denk bv. aan dat van de Romeinen – gaan merkwaardigerwijs vaak te gronde aan hedonisme met de opheffing van de seksuele moraal. Eén van de grote keizers toen, had een buitenverblijf op zo’n prachtig Italiaans eiland, en voor zijn perverse seksuele plezier zwommen daar alle dagen blote jongetjes in de vijver van zijn parktuin. Gruwelijk. En West Europa? Nederland? Gaat het met ons wèl goed? Zijn we nu happy omdat ook bij ons op seksueel gebied alles mag en kan, en in elk geval moet mogen? Bestaat er niet ook al een vereniging die pedofilie verdedigt? En moeten kinderen worden onderwezen in het bestaan van al die 'mogelijkheden'? - De tijd zal het leren, en leert het eigenlijk al: nee… het gaat misschien toch niet zo goed met ons. Eerlijk gezegd: helemaal niet. De ene ramp na de andere dient zich aan. Wie tegen deze stroom van ‘tolerantie’ in roeit... ontdekt dat het glanzend vernis van de luid geprezen verdraagzaamheid maar flinterdun blijkt te zijn. Je kunt zomaar vrienden kwijt raken als jij bijvoorbeeld het homohuwelijk niet okay vindt. Of sterker: je wordt al bijna gehaat, en je krijgt in elk geval het etiket van onbarmhartigheid opgeplakt.

norm-aal

In deze coronatijd verlangen we terug naar normaal… We bedoelen dan minstens dat we hopen dat die hinderlijke maatregelen tegen corona niet meer nodig zullen zijn. Maar bedoelen we dan ook dat we weer op de oude voet verder willen? Met: ieder gaat z’n zelf gewenste gang? Is dat dan: normaal? Het woord ‘normaal’ is taalkundig spannend. Afgeleid van het woord norm natuurlijk. De uitgang -aal geeft vaak richting aan. Denk bv. aan horizontaal, verticaal, internationaal, transcendentaal. Norma, Latijns woord, betekent top of grens. Normaal zou je dus kunnen vertalen met: overeenkomstig of verwijzend naar de grens, de norm, de wet. Dan kom je vanzelf op de vraag: wie bepaalt die norm? Doen we dat zelf? Kunnen wij zelf bepalen wat goed is voor ons mensenleven? Hoe kan het dan dat er  verschillende sets normen en waarden bestaan - die ook nog ’s een keer kunnen botsen? We zijn toch allem-aal: mens? Zoveel hoofden zoveel zinnen toch?

handleiding

Zou het niet aannemelijk zijn dat een Schepper, een Iemand, en niet een domme explosie of de mens zelf, de mens heeft bedacht? In dat geval zijn we dan wel de bijbehorende handleiding kwijtgeraakt. Want de wereld is er niet best aan toe. Veel zeer diverse mensen in zeer verschillende tijden, hebben die handleiding ontdekt en opgeschreven. Dat gebeurde tot een bepaalde tijd - waarna geen toevoegingen meer zijn verschenen. Heel wonderlijk… Vandaar dat de pijler van OPINIE-pijler niet in de lucht hangt, maar door ons op een voetstuk is geplaatst dat er al was, dat wij niet hebben gemaakt.

 

Deel dit bericht:

cross