Joods & christelijk platform
voor reflectie 
op de actualiteit

The Great Reset en complotdenkers

foto: Klaus Schwab, stichter van World Economic Forum

 

We hebben allemaal de tv-beelden gezien van Max van den B. die met een reusachtige brandende fakkel over straat loopt en aanbelt bij mevrouw Sigrid Kaag (eerste week van januari 2022). Hij riep: “Liefde, vrijheid, géén wereld economisch forum”. Wanneer Max van den B. bij mevrouw Kaag aanbelt zegt hij: “Goedendag, woont hier mevrouw Kaag? Ja, hallo! We willen even met je spreken mevrouw. Wij willen niks met Klaus Schwab te maken hebben in dit land. (…)  Wij willen geen World Economic Forum in dit land! Dit moet stoppen!”

Max van den B. is christen en ziet de wereld langzaam overgenomen worden door Satan. Het is de zoveelste bedreiging door complotdenkers. Politici houden Forum voor Democratie (FVD) verantwoordelijk voor de toegenomen dreiging. De FVD voerde de laatste tijd campagne tegen onder meer Sigrid Kaag vanwege haar betrokkenheid bij het World Economic Forum. Dat is een denktank van politici, wetenschappers en zakenlui waar FVD een samenzwering van een wereldwijde elite in ziet. FVD-Kamerleden omschrijven Nederlandse bewindslieden als “lakeien” van deze “globalistische en corrupte ”organisatie die wereldwijd haar “tentakels” zou uitslaan. De Telegraaf van 4 januari 2022 opent met een artikel met de volgende woorden: Een van de meest besproken onderwerpen van het afgelopen Coronajaar was ongetwijfeld “The Great Reset”, de door het World Economic Forum gewenste herziening van de wereldwijde economische orde. Complotdenkers waarschuwen voor een “machtsgreep door een mondiale elite”.

World Economic Forum en “The Great Reset”? Waar gaat dit over?

Het World Economic Forum (WEF) is ook bekend als het Davos Forum. Het WEF is opgericht in 1971 door Klaus Martin Schwab, die nog steeds de directeur is (inmiddels is hij 83 jaar). Het WEF organiseert jaarlijks in de winter haar jaarvergadering in Davos, waar ongeveer 2.500 personen komen, waaronder de CEO’s  (chief executive officers) van de grootste bedrijven ter wereld, internationale politici, intellectuelen en journalisten. Volgens de voorstanders is de WEF een ideale gelegenheid voor dialogen en debatten over de grote sociale en economische problemen van de aarde, zoals gezondheidszorg, corruptie, klimaatverandering, hongerbestrijding, etc. Volgens critici is het WEF voor veel deelnemers meer bedoeld voor persoonlijk gewin dan voor het oplossen van maatschappelijke wereldproblemen. Tegelijk vinden critici dat het WEF teveel macht heeft en niet-democratisch gekozen is.

In de zomer van 2020 heeft de oprichter en voorman Klaus Schwab de Corona-pandemie aangegrepen om op te roepen voor een hervorming van de wereldeconomie. Doel van zijn plannen waren om het kapitalistische systeem te verbeteren door investeringen te doen die zijn gericht op gedeelde vooruitgang en meer aandacht voor het milieu. Men wil mondiaal een nieuwe economische en politieke orde inrichten, om welvaart en inkomen te verdelen, wat moet zorgen voor minder sociale ongelijkheid. Volgens Schwab zal het economische systeem verbeterd moeten worden om “verantwoord kapitalisme” mogelijk te maken.

Historisch gezien, is het een begrijpelijke ontwikkeling, aangezien in de geschiedenis vaker transities hebben plaatsgevonden naar een nieuwe maatschappelijke orde. Door de eeuwen heen, zijn beslissingsbevoegdheden en macht “opgeschaald” van lokaal naar regionaal (waaronder provincies en kantons) naar nationaal niveau. Daaropvolgend werden in het industriële tijdperk vele ondernemingen internationaal, mede als gevolg van technologische ontwikkelingen die het afleggen van grote afstanden mogelijk maakten waardoor afzetgebieden konden worden vergroot en produktiekosten verlaagd.

historische context

Er valt onderscheid te maken tussen vier verschillende maatschappijgolven. Society 1.0 is de agrarische samenleving waarbij het land ontgonnen werd. De macht lag bij de eigenaren van dit land, wat leidde tot een feodale samenleving met een kleine, rijke, machtige elite van landeigenaren. In Society 2.0 stond het ontstaan van Nederland centraal. In deze Gouden Eeuw stond de internationale handel centraal, waardoor Nederland het machtigste en rijkste land ter wereld was. Het opvolgende tijdperk van de Industriële Revolutie, ofwel industriële samenleving is de Society 3.0. Hierbij waren twee factoren dominant: kapitaal en arbeid. Dit heeft veel denkers geleid tot verschillende mogelijke maatschappijmodellen, zoals het kapitalisme, het socialisme en het marxisme. In de meest succesvolle industriële samenlevingen werd gekozen voor het kapitalisme, in combinatie met de invoering van een vorm van partijendemocratie waarin burgers kunnen stemmen op arbeid (links) of kapitaal (rechts), of een levensbeschouwelijke basis.

Anno 2022 staan er nauwelijks industriële bedrijven in de top van ’s-werelds grootste ondernemingen. De grootste bedrijven zijn tegenwoordig met name tech-bedrijven, beleggers, banken en farma-bedrijven. Dit betekent dat we onderweg zijn naar een Society 4.0. Hierover gaat het boek “The Great Reset”. De mensen van het WEF zien diverse problemen, zoals een niet-duurzaam ingerichte economie. Behalve het klimaatprobleem, is er ook ongelijkheid in de wereld. Lang werd gedacht dat  markt en handel (marktwerking, ofwel kapitalisme) goed was voor iedereen en dat daarmee de problemen konden worden opgelost. Steeds meer wordt echter ingezien dat het kapitalisme niet zo heilig en goed is en geen oplossing biedt voor genoemde wereldproblemen. Ook wordt ingezien dat de grootste bedrijven ter wereld teveel macht hebben, en dat dit ingeperkt moet worden. Dit gebeurt in diverse landen zoals in China en langzaam ook in de USA en Europa (inperking van de macht van tech-bedrijven). Alleen de grootmachten lukt het nog om de macht van de grootste mondiale bedrijven in te perken. Dat kan door het opbreken van bedrijven, het stellen van wettelijke kaders over privacy, het gebruik van data (wij zijn zelf uiteindelijk eigenaar van onze eigen data), etc. Tegelijk zijn bijvoorbeeld de tech-bedrijven ook direct gerelateerd aan de militaire macht van het land.

waar staan we nu?

De huidige trend betreft de razendsnelle ontwikkeling van kunstmatige intelligentie (AI) in de breedste zin van het woord (inclusief bijvoorbeeld data-verzameling, data-verwerking en supercomputers). Er kan een parallel getrokken worden met deze AI-trend en de ontwikkeling van kernwapens. Beide kunnen worden gezien als een instrument om voordeel te behalen in geopolitieke strijd. En beide dragen het potentieel van totale vernietiging in zich. AI heeft ook in zich om zelflerend een oorlog te ontketenen en niemand weet wat zo’n algoritme voor “strategie” heeft om met autonome wapens aan de slag te gaan. Ons denken loopt ver achter op de technologie met als gevolg dat de partijen die bereid zijn het verst te gaan met AI zo ver kunnen gaan als ze willen. In het geval van tech-bedrijven kunnen de resultaten slecht zijn voor ons democratisch en economisch welzijn. In het geval van defensie kunnen de gevolgen nog desastreuzer zijn. Het is dan ook hoog tijd dat de grootmachten “strategische doctrines” en “morele principes” opstellen die een kader scheppen voor het gebruik van deze AI. De grootmachten moeten hierover ook met elkaar in overleg treden om de risico’s van AI te beperken. Dit moeten we niet overlaten aan een wereldwijde regering, maar aan de huidige grootmachten. We kunnen de technologische ontwikkeling niet tegen houden, maar wel inkaderen. Grootmachten kunnen bijvoorbeeld eisen dat de technologische ontwikkeling niet langer ten koste gaat van de natuur, wat nu wel het geval is.

Feitelijk zijn momenteel de grootmachten: China, Europa, Rusland en de USA. Europa is een economische grootmacht. Maar militair stelt Europa (nog) weinig voor, mede omdat Europese landen “militaire macht” verafschuwen en gewend zijn aan de huidige vrede en welvaart. De EU legt wel standaarden en regels op aan bedrijven en overheden in de hele wereld, in ruil voor toegang tot de Europese markt. Voor China, Rusland en de USA is de EU dus wel degelijk een geopolitieke speler en een supermacht. Alleen één die anders functioneert dan de andere grootmachten. En dus beten Trump en Xi hun tanden stuk op Europa. Ook Poetin was onmachtig. Rusland is wel een grote gasleverancier van Europa, maar zonder Europa als afnemer stokken de inkomsten van de Russische schatkist. De economische omvang van Rusland is vergelijkbaar met die van de Benelux. Alleen in militair opzicht kan Rusland bogen op haar status van grootmacht. Ook is de EU in deze Coronajaren hechter en sterker geworden. Net als het oude Habsburgse rijk, wordt ook de EU met iedere crisis gedwongen om belangrijke beslissingen te nemen en daarmee “stappen voorwaarts” te zetten, waardoor ze sterker wordt.

In de afgelopen eeuwen hebben we ook een transitie gezien van landen. Na Nederland als machtigste land in haar Gouden Eeuw is de macht geleidelijk overgegaan naar het VK. En na de Tweede Wereldoorlog is de macht verder doorgeschoven naar de USA. Inmiddels zien we China razendsnel opkomen als nieuwe grootmacht. Maar zoals al eerder in een ander artikel betoogd, valt niet te verwachten dat China als enige supermacht zal fungeren. Vooralsnog denk ik dat China en de USA elkaar in evenwicht kunnen houden, met Europa als derde grootmacht. Tegelijkertijd zien we verschillende vormen van governance. Hoe houdbaar is ons democratische systeem waarin de individuele vrijheid van de mens centraal staat? Is een communistisch volksrepubliek met alle macht bij één partij beter?

het boek “The Great Reset”

In het boek “The Great Reset” worden ontwikkelingen geduid en oplossingen aangedragen. In het boek is echter geen rol weggelegd voor democratische feedback-mechanismen om de belangen van het overgrote deel van de burgers in de wereld te kunnen dienen. Het “Great” van “The Great Reset” heeft dus niet betrekking op de burgers, maar wel op de multinationals en andere machtige instanties. Dit is voer voor complotdenkers.

Maar hoe realistisch is de boodschap van “The Great Reset”? Niemand zal de huidige ontwikkelingen ontkennen, waarbij we geleidelijk overgaan naar een Society 4.0. Hoe dit systeem er uit zal zien, weet niemand. Niemand kan iets zeggen over zaken als:

  • komt er een wereldwijde regering en hoe ziet dit er uit?
  • welke uitvindingen staan ons te wachten en hoe zal ons dagelijkse leven er uit zien?
  • welke staatsvorm resp.  governance zal dominant worden?
  • hoe zal onze gemeenschap er uit zien? Mensen gedijen het beste in een gemeenschap, die zich kenmerkt met een onderlinge en wederzijdse afhankelijkheid op menselijke schaal.
  • welke bedrijven zullen dominant worden? Zijn dat de huidige mondiale bedrijven zoals tech-bedrijven of zijn dat nieuwe bedrijven uit nieuwe innovatieve ontdekkingen?
  • komen er wereldspelers en een samenleving op wereldschaal, waarbij nationale staten ondergeschikt zijn?

Veel vragen zonder antwoorden. Wel is duidelijk dat deze transities gepaard gaan met veel onrust en onzekerheid, tegengestelde belangen en verschillende maatschappijvisies. In de geschiedenis leidde dit vaak tot confrontaties, crisis en revoluties. Soepel afscheid van oude structuren en in harmonie de toekomst omarmen is veel mensen niet gegeven en zal nu ook niet anders zijn. Een belangrijke factor hierbij is dat bestaande machthebbers geen belang hebben bij een transitie naar Society 4.0.

complotdenkers

De geschiedenis laat zien dat geen mondiale machthebber ooit duurzaam is. De macht verschuift door de tijd heen. Een mondiale macht zoals in het boek “The Great Reset” beschreven is dan ook niet realistisch. Mogelijk wel op korte termijn, maar niet op langere termijn. Ik deel dan ook niet de zorgen van de complotdenkers, die in dit boek een grote voedingsbodem denken te vinden. Complotdenkers zijn van alle tijden en worden met name beheerst door belangen en/of angst. Of je nu een Capitoolbestormer bent of Max van den B. heet… De angst zal niet overwinnen. Dat hebben we ook weer gezien in deze corona-pandemie die ook veel angst en onzekerheid meebrengt. Voorwaarts leven kan alleen rusten op hoop, liefde en vertrouwen. Complot-denken kunnen we allemaal, wat eenvoudig te toetsen is met feiten. Complotdenkers hebben echter bepaalde overtuigingen die niet kloppen, terwijl toch acties daaraan worden gekoppeld. Dan verliest de redelijkheid en de billijkheid, met alle negatieve gevolgen voor de samenleving. Wanneer complotdenkers overtuigd zijn van bepaalde toekomstige gebeurtenissen, dan moeten we hen wel onderscheiden van bijvoorbeeld idealisten en van gelovige mensen. Uiteraard kunnen complotdenkers ook gelovige mensen zijn, maar dan zijn dit de valse profeten die ontmaskerd moeten worden, met een denken vanuit de echte profeten.

We kunnen bepaalde ontwikkelingen zoals AI niet tegenhouden, maar wel er mee (leren) omgaan. Hoe - dat is aan ons, omdat we hierin zelf een keuze hebben.

Marco Verwoerd | redactielid

 

Deel dit bericht:

cross